Lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ thuộc xã Bản Nguyên, tỉnh Phú Thọ là một trong những sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo bậc nhất vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Sự kiện truyền thống này không chỉ biểu dương tinh thần thượng võ, rèn luyện sức khỏe đầu xuân mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc nhằm tưởng nhớ các bậc tiền nhân có công giữ nước. Với tục “đuổi giải” độc nhất vô nhị gắn liền với việc xua đuổi điềm xui xẻo, sự kiện thu hút đông đảo bước chân khám phá của khách thập phương. Đối với du khách muốn tìm hiểu sâu sắc về cội nguồn lịch sử dân tộc, đây là điểm đến lý tưởng dịp đầu năm.
Nguồn Gốc Và Tế Lễ Thành Hoàng Tại Di Tích Cổ
Lịch sử gắn liền với danh tướng thời Hùng Vương
Nằm cách không xa kinh đô Văn Lang xưa, đình Vĩnh Mộ là nơi tôn thờ Thành hoàng làng Nguyễn Văn Kỳ. Theo sử liệu địa phương và các truyền ngôn dân gian, ông là một danh tướng kiệt xuất dưới thời Vua Hùng thứ 18, có công lớn sát cánh cùng Tản Viên Sơn Thánh đánh đuổi giặc Thục giữ yên bờ cõi. Sau khi hòa bình lập lại, vị tướng này đã về vùng đất Bình Mạc (nay là làng Vĩnh Mộ) để chiêu dân lập ấp, khai khẩn đất đai màu mỡ. Để rèn luyện sức bền và khả năng chiến đấu cho quân sĩ lẫn binh nông, ông thường tổ chức các sới vật lớn vào dịp đầu xuân. Từ đó, người dân gìn giữ truyền thống này như một nét văn hóa tâm linh không thể tách rời.
Ý nghĩa lịch sử lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ đối với cộng đồng
Trải qua hàng thế kỷ, ý nghĩa lịch sử lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ vẫn vẹn nguyên giá trị trong tâm thức của cư dân xã Cao Xá cũ. Sự kiện không đơn thuần là một hoạt động thể thao dân gian mà còn là bài học lịch sử trực quan về lòng yêu nước. Việc tái hiện tinh thần quyết tâm đánh đuổi giặc ngoại xâm giúp nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ trẻ. Đồng thời, các nghi lễ tâm linh đầu năm cũng thể hiện mong ước của cư dân nông nghiệp về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi.
Thời Gian Và Không Gian Diễn Ra Lễ Hội Đình Vĩnh Mộ
Thời gian diễn ra lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ hằng năm
Du khách khi lên kế hoạch tham quan cần chú ý đến lịch trình cố định của ban tổ chức địa phương. Thông thường, thời gian diễn ra lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ được ấn định vào ngày mùng 6 và mùng 7 tháng Giêng Âm lịch hằng năm. Đôi khi các hoạt động giao lưu, hát giao duyên có thể kéo dài thêm đến hết ngày 11 tháng Giêng tùy thuộc vào từng năm. Trong đó, ngày mùng 7 luôn là ngày chính hội với không khí náo nhiệt nhất khi diễn ra vòng chung kết và tục đuổi giải đặc trưng.
Không gian kiến trúc nghệ thuật đình Vĩnh Mộ
Không gian trọng tâm của sự kiện là quần thể di tích đình Vĩnh Mộ, vốn là xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, nay thuộc xã Bản Nguyên, tỉnh Phú Thọ. Ngôi đình cổ này đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh từ năm 1998, mang đậm dấu ấn kiến trúc cổ kính vùng trung du. Sân đình rộng rãi dưới bóng cây cổ thụ được dọn sạch để làm sới vật chính thức. Về vị trí địa lý, địa điểm này nằm cách trung tâm thành phố Việt Trì khoảng 15km, rất thuận lợi cho du khách di chuyển bằng nhiều loại phương tiện bộ.
Thể Thức Thi Đấu Độc Đáo Khác Biệt Với Toàn Quốc
Nghi thức vật trình làng mở màn sới hội
Ngay sau phần tế lễ trang nghiêm bên trong chánh điện, tiếng trống trận vang lên báo hiệu phần hội bắt đầu. Mở màn cho lễ hội là hai đô vật cao tuổi, có uy tín và sức khỏe tốt trong làng tiến vào sới thực hiện keo vật trình thánh (hay vật trình làng). Đây là keo vật biểu diễn mang tính chất tượng trưng, thực hiện các động tác xe đài uyển chuyển, đẹp mắt để chào khán giả và xin phép thần linh. Nghi thức này đề cao tinh thần tôn sư trọng đạo và nét đẹp thể thao cao thượng của môn vật cổ truyền trước khi các đô vật trẻ bước vào tranh tài khốc liệt.
Thể thức thi đấu vật đuổi giải độc đáo và kịch tính
Nét đặc sắc đưa hội vật nơi đây trở thành độc nhất vô nhị chính là thể thức thi đấu vật đuổi giải độc đáo được áp dụng ở chặng cuối. Sau khi trải qua các vòng đấu loại trực tiếp căng thẳng để tìm ra người chiến thắng tuyệt đối, hội vật không dừng lại như những nơi khác. Lúc này, đô vật giành giải quán quân phải thực hiện một thử thách cam go hơn cả. Thể thức rượt đuổi kéo dài từ sân đình ra đến ranh giới làng tạo nên cao trào kịch tính, thu hút sự dõi theo hồi hộp của hàng vạn khán giả.
Kỳ Lạ Tục Đuổi Giải Xua Đuổi Rủi Ro Đầu Năm
Hành trình giật giải và rượt đuổi nghẹt thở
Tục đuổi giải diễn ra ngay sau khi trận chung kết phân định xong thắng bại. Phần thưởng (giải vật) được ban tổ chức treo trang trọng trên đỉnh một cột cờ cao ở sân đình. Đô vật vô địch sẽ phải trèo lên cột cờ, giật lấy giải vật rồi lập tức ôm giải nhằm hướng Bắc cắm đầu cắm cổ chạy ra khỏi làng. Ngay phía sau, hàng trăm thanh niên và dân làng hò reo, tay cầm gậy gộc gõ vang rượt đuổi theo vô cùng náo nhiệt. Cuộc rượt đuổi chỉ kết thúc khi người thắng cuộc chạy ra khỏi địa giới làng và nhảy xuống một ao nước.
Những kiêng kỵ bắt buộc trong quá trình đuổi giải
Trong suốt quá trình chạy trốn sự rượt đuổi của dân làng, đô vật cầm giải tuyệt đối không được phép ngoảnh đầu nhìn lại phía sau. Theo quan niệm tâm linh lưu truyền từ xa xưa, nếu người ôm giải quay đầu lại thì sẽ bị người dân dùng gậy đánh đòn nhẹ. Đồng thời, hành động quay đầu lại cũng bị coi là điềm báo cho thấy năm đó làng xóm sẽ gặp những điều không may mắn, mùa màng thất thu. Ngược lại, nếu mọi việc diễn ra suôn sẻ và đô vật nhảy xuống nước an toàn, cả làng sẽ ăn mừng lớn vì tin rằng điềm lành đang đến.
Ý nghĩa như một tục hèm xua đuổi điềm xui
Các nhà nghiên cứu văn hóa chỉ ra rằng tục đuổi giải tại vùng đất Bản Nguyên mang bản chất của một tục “hèm” đầu năm mới. Hình ảnh đô vật ôm giải chạy trốn tượng trưng cho việc cuốn phăng và xua đuổi toàn bộ những rủi ro, dịch bệnh, vận hạn của năm cũ ra khỏi bờ cõi. Việc dân làng cầm gậy gộc rượt đuổi mô phỏng lại những trận thủy chiến rượt đuổi quân xâm lược thời Hùng Vương. Khi giải vật được ném xuống nước, nước sẽ gột rửa mọi uế tạp, mang lại sự thanh sạch, bình an và may mắn cho toàn thể cộng đồng.
Các Hoạt Động Văn Hóa Đồng Hành Tại Lễ Hội
Thưởng thức nghệ thuật Hát Xoan cổ truyền
Bên cạnh sới vật gay cấn, lễ hội đình Vĩnh Mộ còn là không gian trình diễn của nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, tiêu biểu là hát Xoan. Vốn là cửa đình thuộc vùng lõi di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, Bản Nguyên từ lâu đã gìn giữ các phường Xoan cổ. Vào các buổi tối diễn ra sự kiện, tại sân đình luôn rộn ràng tiếng trống phách và những làn điệu Xoan mượt mà, sâu lắng do các nghệ nhân thể hiện. Du khách sẽ có cơ hội hòa mình vào những canh hát thờ thần, hát quả cách và hát hội giao duyên đậm tình đất Tổ.
Trò chơi dân gian phong phú đầu xuân
Không khí ngày tết tại làng Vĩnh Mộ càng thêm trọn vẹn nhờ các khu vực tổ chức trò chơi dân gian truyền thống xung quanh khuôn viên đình. Khách du lịch có thể tham gia cổ vũ hoặc trực tiếp trải nghiệm các trò chơi như:
- Hát Ghẹo: Hình thức hát đối đáp nam nữ tình tứ của người dân Phú Thọ.
- Cờ tướng, cờ người: Thu hút những người yêu thích đấu trí chiến thuật nhẹ nhàng.
- Đập niêu đất, đi cầu khỉ: Những trò chơi vận động vui nhộn mang lại tiếng cười sảng khoái cho cả người chơi lẫn người xem.
Cẩm Nang Kinh Nghiệm Cho Khách Du Lịch Trẩy Hội
Hướng dẫn phương thức di chuyển đến xã Cao Xá
Xã Bản Nguyên nằm ở vị trí địa lý tương đối thuận lợi cho việc giao thông đi lại bằng đường bộ. Xuất phát từ thủ đô Hà Nội, du khách đi theo quốc lộ 2 hoặc tuyến cao tốc Nội Bài – Lào Cai, rẽ xuống nút giao thành phố Việt Trì. Từ Việt Trì, du khách tiếp tục di chuyển theo đường tỉnh 324 khoảng 15km là đến địa bàn Lâm Thao. Nếu lựa chọn phương tiện xe khách, bạn có thể đón các tuyến Hà Nội – Phú Thọ tại bến xe Mỹ Đình và xuống tại ngã tư huyện Lâm Thao, sau đó bắt taxi vào đình Vĩnh Mộ.
Bí quyết chuẩn bị hành trình lý tưởng
Để có chuyến đi trọn vẹn, du khách nên tham khảo cẩm nang đi hội cho khách du lịch tự túc với những lưu ý thực tế sau:
- Cập nhật thời gian: Do phần lễ tế và keo vật trình làng diễn ra khá sớm vào sáng mùng 7 tháng Giêng, bạn nên đến địa điểm từ khoảng 7 giờ 30 phút sáng để có vị trí quan sát tốt.
- Trang phục phù hợp: Lựa chọn quần áo lịch sự khi vào thắp hương bên trong đình cổ. Khi ra xem vật, nên đi giày thể thao hoặc giày bệt vì không gian sới vật rất đông và bạn có thể phải di chuyển theo đoàn đuổi giải.
- An toàn cá nhân: Bảo quản cẩn thận các thiết bị điện tử, điện thoại và bóp ví khi đứng trong đám đông cổ vũ sới vật để tránh rơi rớt.
Nâng Tầm Di Sản Cấp Quốc Gia Và Định Hướng Du Lịch
Vinh dự nhận danh hiệu danh giá của Bộ Văn hóa
Vào giai đoạn cuối năm 2024, Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch đã chính thức ban hành quyết định công nhận lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đây là cột mốc lịch sử quan trọng, khẳng định giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia độc đáo của phong tục này trong bản đồ văn hóa Việt Nam. Danh hiệu này không chỉ là niềm tự hào to lớn của nhân dân huyện Lâm Thao mà còn đặt ra trách nhiệm nặng nề trong việc gìn giữ nguyên bản nét đẹp thượng võ cho đời sau.
Chiến lược bảo tồn bền vững gắn liền du lịch thông tin
Nhờ danh hiệu cấp quốc gia, công tác bảo tồn di sản tại địa phương ngày càng nhận được sự đầu tư bài bản. Câu lạc bộ vật truyền thống xã Bản Nguyên liên tục tổ chức các lớp bồi dưỡng, truyền dạy những miếng đánh cổ truyền cho thanh thiếu niên địa phương nhằm nuôi dưỡng thế hệ kế cận. Việc phát triển mô hình du lịch di sản bền vững, kết nối đình Vĩnh Mộ với khu di tích lịch sử Đền Hùng hay làng nghề lân cận đang mở ra hướng đi đầy triển vọng. Điều này giúp lan tỏa giá trị thông tin văn hóa truyền thống sâu rộng hơn đến công chúng.
Lời kết
Lễ hội vật đuổi giải đình Vĩnh Mộ tại xã Bản Nguyên, Phú Thọ là biểu tượng sinh động cho tinh thần dũng cảm, khát vọng bình an và lòng yêu nước nồng nàn của cư dân vùng đất tổ. Sự kết hợp hài hòa giữa các nghi thức tế lễ cổ xưa, sự kịch tính của sới vật và tục đuổi giải kỳ lạ đã tạo nên sức hút văn hóa vô cùng đặc biệt. Việc tham gia lễ hội mang lại cho du khách những trải nghiệm kiến thức thực tế quý báu về phong tục tập quán lâu đời của dân tộc. Để mở rộng thêm vốn hiểu biết, người đọc có thể tìm hiểu thêm về kiến trúc đình làng Bắc Bộ hoặc các truyền thuyết thời Hùng Vương dựng nước.
Fanpage: Phú Thọ Có Gì
Website: Phú Thọ Có Gì
Hotline: 0941234116
Địa chỉ: 1770 Hùng Vương, P, Nông Trang, Phú Thọ
