Chào bạn, nếu bạn đang muốn viết về Rượu cần Mường Vang (Hòa Bình) – một trong “Tứ đại Mường” nổi tiếng với câu nói “Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động” – thì đây là một bài viết chi tiết, vừa mang đậm màu sắc văn hóa, vừa khơi gợi được hương vị đặc trưng của vùng đất này.
Trong tâm thức của người Mường Hòa Bình nay thuộc tỉnh Phú Thọ, rượu cần không chỉ là một thức uống đơn thuần, mà là “linh hồn” của mọi cuộc vui, là sợi dây kết nối giữa con người với thần linh và giữa người với người. Nếu có dịp ghé thăm Mường Vang (huyện Lạc Sơn ngày nay), bạn sẽ hiểu vì sao thức rượu nơi đây lại được xếp vào hàng danh tửu của vùng Đất Mường.
1. Mường Vang – Cái nôi của hương vị rượu nồng nàn
Người Mường Vang kể lại rằng, rượu cần có từ thời “ông Đùng, bà Đà” khai thiên lập địa. Trong những cuộc vui mừng nhà mới hay hội hè, người dân đã biết chưng cất những hạt ngọc của đất trời thành thứ nước thần kỳ. Khác với rượu nấu bằng nồi (rượu siêu), rượu cần được ủ trong ché và thưởng thức qua những chiếc cần trúc dài – một cách uống vừa thanh tao, vừa mang tính cộng đồng sâu sắc. 
Vùng Mường Vang với địa thế núi cao, mây phủ, nơi có những cánh đồng lúa nếp nương vàng óng và những cánh rừng già bạt ngàn thảo mộc, đã tạo nên một nguyên liệu tuyệt vời không đâu sánh bằng để làm nên loại rượu cần trứ danh này.
Nằm trong bốn vùng Mường lớn nhất của tỉnh Hòa Bình, Mường Vang từ xưa đã nổi tiếng với truyền thống làm rượu cần. Khác với rượu ở những vùng khác, rượu cần Mường Vang mang một vị ngọt thanh, êm nồng và cái hậu vị sâu lắng, chỉ cần nhấp một ngụm qua cần trúc, thực khách sẽ cảm nhận được cả hương sắc của núi rừng Tây Bắc tan chậm nơi đầu lưỡi.
2. Bí mật nằm trong công thức Men Lá cổ truyền
Để tạo nên một ché rượu ngon, người Mường Vang có những “bí thuật” riêng trong quy trình chế biến, mà quan trọng nhất chính là Men lá.
-
Nguyên liệu tự nhiên: Để làm ra một mẻ men đúng điệu, người phụ nữ Mường phải lặn lội vào rừng sâu tìm kiếm hơn 20 loại lá, rễ và vỏ cây rừng. Mỗi loại cây không chỉ đóng vai trò lên men mà còn là những vị thuốc quý giúp hỗ trợ tiêu hóa, lưu thông khí huyết và đặc biệt là giúp người uống dù say cũng không bao giờ bị đau đầu hay mệt mỏi. Men rượu được làm từ hàng chục loại lá cây, rễ cây rừng quý hiếm. Những loại lá này không chỉ giúp rượu lên men tự nhiên mà còn là những vị thuốc nam có lợi cho sức khỏe, giúp lưu thông khí huyết và không gây đau đầu.
-
Cốt rượu tinh túy: Nguyên liệu chính thường là gạo nếp nương thơm dẻo hoặc sắn, ngô. Đặc biệt, người dân còn trộn thêm trấu sạch để tạo độ thoáng, giúp rượu lên men đều và dễ hút.
-
Vỏ ché (Bình rượu): Ché đựng rượu thường là loại gốm cổ, được ủ trong góc nhà tối hoặc vùi dưới đất để giữ nhiệt độ ổn định, giúp vị rượu càng ủ lâu càng đậm đà.
3. Văn hóa uống rượu cần – Đậm tình đoàn kết
Người Mường Vang không uống rượu cần một mình. Rượu cần sinh ra là để dành cho tập thể, cho sự sẻ chia.
-
Chiếc cần trúc: Những chiếc cần tre, trúc dài, mảnh được thông nòng khéo léo đại diện cho sự kết nối. Mọi người cùng quây quanh ché rượu, mỗi người một cần, vừa hút vừa trò chuyện râm ran.
-
Cách tiếp nước (Tiếp rượu): Khi uống, người ta không rót thêm rượu mà rót thêm nước suối trong lành vào ché. Nước ngấm qua cốt men lá, chắt lọc ra những gì tinh túy nhất.
-
Luật uống (Văn hóa mời rượu): Trong các lễ hội hay cuộc vui, việc uống rượu cần có những quy tắc rất thú vị. Người già, người có chức sắc hoặc khách quý thường được mời uống trước để bày tỏ lòng tôn trọng. Khi uống, họ thường dùng những câu hát thường rang, bộ mẹ (hát dân ca Mường) để mời gọi, chúc tụng nhau.
4. Rượu cần Mường Vang trong đời sống hiện đại
Trong đời sống của người Mường Vang, rượu cần hiện diện trong mọi sự kiện trọng đại. Từ lễ hội “Khai hạ”, lễ mừng nhà mới, lễ cưới hỏi đến những ngày Tết cổ truyền. Rượu cần là lễ vật kính cáo tổ tiên, cầu mong sức khỏe và bình an.
Hình ảnh ché rượu cần đặt giữa nhà sàn, dưới ánh lửa bập bùng, trong tiếng chiêng vang vọng đã trở thành biểu tượng của sự no ấm. Nó xóa tan mọi khoảng cách giữa giàu nghèo, giữa người lạ và người quen. Ai đã một lần ngồi bên ché rượu cần Mường Vang, nghe một câu hát thường rang, chắc chắn sẽ thấy tâm hồn mình như được gột rửa, chỉ còn lại sự chân thành và ấm áp.
Ngày nay, dù có nhiều loại rượu ngoại, rượu mạnh xuất hiện, nhưng rượu cần Mường Vang vẫn giữ vững vị thế của mình. Nó xuất hiện trong:
-
Lễ hội xuống đồng: Cầu mong một năm mưa thuận gió hòa.
-
Dịp Tết cổ truyền: Tiếp đón bạn bè, khách quý phương xa.
-
Quà tặng ý nghĩa: Du khách đến với Hòa Bình luôn chọn rượu cần Mường Vang làm món quà tinh thần mang về cho người thân, bởi nó chứa đựng cái tình chân chất của người dân vùng cao.
Lời kết
“Chưa uống rượu cần Mường Vang, coi như chưa đến Hòa Bình.” Cái vị ngọt lịm của nếp nương hòa quyện với hương thơm nồng của men lá rừng tạo nên một cảm giác say rất nhẹ nhàng, say mà tỉnh, say để thêm yêu con người và mảnh đất Mường Vang hiền hậu.
Rượu cần Mường Vang là thế, ngọt ngào như lời tỏ tình, nồng nàn như hơi ấm bếp lửa và bền bỉ như sức sống của người dân Đất Mường. Nếu một lần bạn có dịp ghé thăm vùng đất Lạc Sơn, hãy dừng chân bên nếp nhà sàn, vít cong chiếc cần trúc và để lòng mình say cùng men lá rừng. Đó sẽ là kỷ niệm không bao giờ quên về một vùng văn hóa rực rỡ và tình người ấm áp nơi vùng cao Hòa Bình.
Nếu có dịp dừng chân tại Lạc Sơn, đừng quên ngồi lại bên bếp lửa sàn, vít cong chiếc cần trúc và cảm nhận lòng hiếu khách của người dân nơi đây qua từng giọt rượu nồng bạn nhé!
Thông tin liên hệ:
Fanpage: Phú Thọ Có Gì
Website: Phú Thọ Có Gì
Hotline: 0941234116
Địa chỉ: 16 Hai Bà Trưng, Vietri, Vietnam
